Tăng cường giám sát tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN)


Bộ Tài chính vừa tổ chức Hội thảo "Giám sát tài chính DNNN: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam". Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Hữu Chí, đã chủ trì hội thảo. Tại đây, các đại biểu đã thảo luận nhiều vấn đề liên quan đến việc công khai thông tin của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), những hạn chế trong quá trình giám sát DNNN và các giải pháp, nhằm tăng cường giám sát để DNNN hoạt động hiệu quả hơn.

Giám sát DNNN còn nhiều hạn chế

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, công tác giám sát tài chính DNNN và doanh nghiệp (DN) có vốn Nhà nước đã có những kết quả đáng khích lệ. Hệ thống cơ chế, chính sách để thực hiện quản lý và giám sát vốn đầu tư tại DNNN đã được Chính phủ, Bộ Tài chính ban hành đồng bộ và liên tục được sửa đổi cho phù hợp với thực tiễn. Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đã phần nào hạn chế được rủi ro, thất thoát trong quản lý, đầu tư vốn tại DNNN. Bên cạnh đó, quyền và nghĩa vụ của người đại diện phần vốn Nhà nước tại DN đã được xác lập rõ hơn, phương thức quản lý, giám sát được thay đổi, gắn với phân loại, đánh giá DN.

Công tác quản lý, giám sát tài chính DN đã được triển khai thông qua các hoạt động kiểm toán báo cáo tài chính; Phân tích, đánh giá, xếp loại DN; Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện cơ chế chính sách tài chính DN. Đối với các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước, hàng năm Bộ Tài chính phối hợp với các bộ và địa phương thực hiện tổng hợp, phân tích, đánh giá về tình hình tài chính và kết quả kinh doanh để báo cáo Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Thông qua việc giám sát, phân tích và đánh giá hiệu quả hoạt động của DN, Bộ Tài chính và cơ quan chủ sở hữu đã đưa ra kiến nghị và cảnh báo về rủi ro trong hoạt động của các tổng công ty nhà nước để có giải pháp khắc phục kịp thời.

Đến đầu năm 2016, Nhà nước đang đầu tư vốn tại hơn 1.000 DN, trong đó có 781 DN do Nhà nước nắm giữ 100% vốn và 248 DN có cổ phần của Nhà nước. Tổng tài sản của các DNNN khoảng hơn 3, 1 triệu tỷ đồng, với hệ số vốn sở hữu khoảng 40%. Trong năm 2014, tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn chủ sở hữu của khối các tập đoàn kinh tế, tổng công ty là 16%, của khối DN độc lập thuộc bộ và UBND cấp tỉnh là 10%.

Thứ trưởng Nguyễn Hữu Chí nhận định, số lượng DN có vốn đầu tư của Nhà nước hiện nay khá lớn, đầu tư dàn trải vào nhiều DN, trên nhiều lĩnh vực và do nhiều cơ quan thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu khiến cho công tác giám sát tài chính gặp nhiều khó khăn. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng lãng phí, thất thoát trong đầu tư và quản lý vốn đầu tư của Nhà nước, cũng như tình trạng hoạt động kém hiệu quả của các DNNN.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hữu Chí, giám sát tài chính như một trong những biện pháp quản lý, trong đó chủ sở hữu thông qua các hình thức, phương thức và các chỉ tiêu giám sát để thực hiện việc kiểm tra, đánh giá của mình đối với các hoạt động của DN, qua đó, đánh giá hiệu quả hoạt động và phát hiện những rủi ro để cảnh báo DN. Mục tiêu cuối cùng của giám sát tài chính là, nhằm bảo toàn và phát triển số vốn chủ sở hữu đã đầu tư vào DN.

Tuy nhiên, Thứ trưởng đã thẳng thắn nhận định công tác giám sát tài chính tại các DNNN và DN có vốn nhà nước những năm qua vẫn còn hạn chế như: Cơ chế phân cấp trong thực hiện các quyền sở hữu tại DNNN vừa phân tán vừa chồng chéo, nặng về giám sát gián tiếp. Việc giám sát vốn nhà nước đầu tư tại DN chưa chặt chẽ, hiệu quả giám sát chưa cao. Đồng thời, công tác giám sát tài chính được thực hiện chủ yếu đối với các đối tượng trực tiếp sử dụng vốn Nhà nước vào hoạt động kinh doanh, chưa chú trọng đến giám sát quá trình thực thi chức năng đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước. Việc công bố thông tin của các DN có vốn Nhà nước còn thiếu minh bạch. Cơ chế xử lý người đứng đầu khi xảy ra sai phạm, cũng như việc xử lý các hành vi vi phạm về giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động đối với DNNN chưa thực hiện đầy đủ, nghiêm túc...

Theo ông Đặng Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Tài chính DN (Bộ Tài chính), năng lực giám sát của chủ sở hữu là một nguyên nhân quan trọng tác động đến hiệu quả giám sát tài chính. Ông Tiến cho rằng, theo quy định hiện nay, chủ thể giám sát tài chính là chủ sở hữu, tuy rõ về trách nhiệm giải trình, nhưng còn chồng chéo, chưa xử lý được vấn đề xung đột lợi ích, không đảm bảo tính độc lập của chủ thể. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động chưa mang tính trung và dài hạn, tiêu chí đánh giá còn lẫn giữa 2 góc độ chủ sở hữu và cơ quan quản lý Nhà nước. Chủ sở hữu chịu trách nhiệm cao nhất về giám sát tài chính, nhưng năng lực chưa tương xứng số lượng, quy mô và mức độ phức tạp của đối tượng giám sát. Tiêu chí đánh giá, xếp loại DN chưa phù hợp, thiếu tính trung và dài hạn, còn hình thức, kết quả đánh giá chưa gắn với quyết định xử lý, sắp xếp lại DN.

Công khai thông tin

Một vấn đề liên quan đến hoạt động giám sát đối với DNNN là việc công bố thông tin. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã yêu cầu công khai minh bạch, nhất là đối với DNNN. Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định số 81/2015/NĐ-CP, về công bố thông tin của DNNN. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 05/11/2015.

Tuy nhiên, ông Đặng Quyết Tiến cho hay, theo kết quả thực hiện Nghị định số 81, hầu hết các tập đoàn, tổng công ty không công bố hoặc công bố không đầy đủ thông tin về tình hình sản xuất, kinh doanh theo định kỳ quý /năm. Đáng chú ý, trong số các DNNN không thực hiện công bố thông tin hoặc công bố không đầy đủ có các tổng công ty lớn như Tổng Công ty Thuốc lá (Vinataba), Tổng Công ty Giấy, Tổng Công ty Cà phê (Vinacafe), MobiFone, Vinaphone... Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Hữu Chí còn cho biết thêm, việc công bố thông tin của DNNN còn thiếu minh bạch, đôi khi thể hiện sự đối phó.

Theo Nghị định số 81/2015, DNNN phải định kỳ công bố các thông tin, gồm: Chiến lược phát triển của DN; Kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển 5 năm; Kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển hàng năm; Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh hàng năm và 3 năm gần nhất tính đến năm báo cáo; Báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ công ích và trách nhiệm xã hội khác (nếu có); Báo cáo tình hình thực hiện sắp xếp, đổi mới DN hàng năm. Ngoài ra, các DNNN cũng phải công bố báo cáo thực trạng quản trị và cơ cấu tổ chức của DN; Báo cáo tài chính 6 tháng, báo cáo tài chính năm và báo cáo chế độ tiền lương, tiền thưởng của DN.

Theo ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM), việc DNNN không chấp hành công bố thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời trách nhiệm trước hết là do chủ tịch hội đồng thành viên, sau đó là các bộ trưởng, chủ tịch UBND các tỉnh, TP trực thuộc trung ương. Sở dĩ ông Cung nói trách nhiệm của bộ trưởng, người đứng đầu địa phương là vì Chính phủ quy định cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước phải khiển trách hoặc cảnh cáo người quản lý DN không công bố hoặc không thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn việc công bố thông tin. Ngoài ra, còn có trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư vì chưa báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Trước thực trạng này, mới đây, Phó thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước nghiêm túc quán triệt và thực hiện công bố đầy đủ thông tin hoạt động theo quy định tại Nghị định số 81. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư báo cáo Thủ tướng Chính phủ danh sách các DN không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định và đề xuất xử lý đối với các vi phạm về công bố thông tin. Đồng thời, Phó thủ tướng yêu cầu Bộ này tiếp tục theo dõi, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước thực hiện Nghị định số 81 và định kỳ tổng hợp tình hình thực hiện công bố thông tin của DNNN, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Tăng cường hoạt động giám sát tài chính đối với DNNN

Thứ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, giám sát tài chính đối với DNNN và các DN có vốn nhà nước là nhiệm vụ quan trọng của quá trình đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. Đặc biệt, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu DNNN, việc tăng cường hoạt động giám sát tài chính nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư vốn Nhà nước tại DN lại càng trở thành vấn đề có tính thời sự, cấp bách.

Chia sẻ kinh nghiệm của Trung Quốc trong giám sát tài chính đối với DNNN, GS.TS Văn Tông Du, Phó Viện trưởng Viện Khoa học tài chính (Bộ Tài chính Trung Quốc) cho biết, từ khi cải cách đến nay vai trò của DNNN Trung Quốc không suy giảm mà ngày càng có chiều hướng mở rộng. DNNN Trung Quốc là đối tượng quản lý tài sản công Trung Quốc; trong cải cách, hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản công phải tiến hành song song với giám sát tài chính đối với DNNN.

GS.TS. Văn Tông Du, cho rằng: "Các DNNN cần phải báo cáo số liệu tài vụ hàng tháng, quý, năm cho Bộ Tài chính để kịp thời nắm bắt tình hình sản xuất, kinh doanh của DN. Thông qua phân tích số liệu, Bộ Tài chính có thể dự đoán biến động và xu hướng kinh doanh của DN, từ đó điều chỉnh chính sách cho phù hợp. Ngoài ra, một biện pháp cần thiết khác cần thực hiện là cho phép quản lý kinh doanh vốn nhà nước thông qua mức độ nộp ngân sách của DNNN, trong đó có quản lý dự toán thu và chi đối với kinh doanh vốn nhà nước. Việc quản lý dự toán thu chủ yếu dựa vào số liệu nộp lãi sau thuế của DN”.

Để góp phần làm rõ những vướng mắc, khó khăn cũng như tìm kiếm các giải pháp phù hợp hơn nữa trong công tác giám sát tài chính DNNN và DN có vốn nhà nước trong thời gian tới, Thứ trưởng Nguyễn Hữu Chí đề nghị các đơn vị thuộc Bộ cần đánh giá thực trạng giám sát tài chính tại các DNNN và DN có vốn nhà nước trên các nội dung: Chủ thể giám sát, nội dung giám sát, hình thức giám sát, phương thức giám sát, chỉ tiêu giám sát... Qua đó, chỉ ra những kết quả đạt được, cũng như những bất cập trong cơ chế giám sát tài chính hiện hành.

Tại Hội thảo, hầu hết các ý kiến đều thống nhất, trong tiến trình đổi mới, cơ quan quản lý cần xây dựng chế độ quản lý giám sát mà trọng tâm là giám sát tài chính, áp dụng biện pháp, phương pháp quản lý tài chính hữu hiệu đối với DNNN. Đồng thời, ban hành những chính sách, văn bản thúc đẩy quá trình đổi mới và giám sát đối với DNNN. /.

Theo Tạp chí Kế toán & Kiểm toán của Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam – Bài của MINH ANH, Trường Bồi dưỡng cán bộ tài chính

Xem thêm
Bàn về một số thay đổi trong quy định hiện hành liên quan đến kế toán giao dịch cổ phiếu

Bàn về một số thay đổi trong quy định hiện hành liên quan đến kế toán giao dịch cổ phiếu

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống Kiểm soát Nội bộ tại các Tập đoàn kinh tế ở các nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho VN

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống Kiểm soát Nội bộ tại các Tập đoàn kinh tế ở các nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho VN

Đổi mới và nâng cao chất lượng quản lý sử dụng nợ công ở Việt Nam

Đổi mới và nâng cao chất lượng quản lý sử dụng nợ công ở Việt Nam

Tăng cường pháp chế và chuẩn mực thực hiện kiểm toán hoạt động nâng cao vai trò Kiểm toán Nhà nước trong quản lý Ngân sách - Quỹ công

Tăng cường pháp chế và chuẩn mực thực hiện kiểm toán hoạt động nâng cao vai trò Kiểm toán Nhà nước trong quản lý Ngân sách - Quỹ công

Môi trường pháp lý về dịch vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam

Môi trường pháp lý về dịch vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam

Đối tác
HAA
ACCA
CPA AUSTRALIA
ICAEW
Quảng cáo
Fast Accounting Online
CIMA
RSM DTL Auditing – Member RSM network
Tổng công ty du lịch Sài Gòn | Saigontourist
Smart Train
CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN & TƯ VẤN CHUẨN VIỆT
Đại Học Ngân Hàng - Thành Phố Hồ Chí Minh
Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh